Κατανομή σε Ομάδες

Για την κατανομή στις ομάδες του Αρχ. Σχεδιασμού 7, να σταλεί mail στη διεύθυνση patrasdesigngroup@gmail.com μέχρι τη Κυριακή 4 Οκτωβρίου 2015. Το email θα αποσταλεί με τίτλο (Subject) "Αρχιτεκτονικός Σχεδιασμός 7" και σε αυτό θα δηλωθούν υποχρεωτικά όλα τα προτεινόμενα θέματα με σειρά προτίμησης (από 1 έως και 5).  Πέρα από τη δήλωση των θεμάτων, θα αναγράφονται το ονοματεπώνυμο, ο Α.Μ., και το έτος φοίτησης των αιτούντων. Όσοι/ες θα εργαστούν ομαδικά, θα στείλουν ένα κοινό mail, με τα στοιχεία των συμμετέχόντων στην ομάδα.

Νησίδες κατοίκησης στον Ελαιώνα - Γ. Αίσωπος

Πλαίσιο

Ο Ελαιώνας συνιστά έναν «αστικό θύλακα» στην αστική μάζα της Αθήνας μόλις δύο χιλιόμετρα δυτικά του κέντρου της πόλης. Βρίσκεται στη θέση του αρχαίου ελαιώνα και αποτελεί μια εκτεταμένη άμορφη, για πολλούς «αόρατη», περιοχή θεμελιωμένη πάνω σε ένα ανορθολογικό κυκλοφοριακό δίκτυο, διαιρεμένη σε τυχαίου σχήματος μεγάλης κλίμακας οικοδομικά τετράγωνα που χαρακτηρίζεται από περιβαλλοντική παρακμή και κατάρρευση των υποδομών της. Στους αρχαίους χρόνους ο Ελαιώνας ήταν ιερή γη που αρδευόταν από υπόγεια ύδατα, τμήματα ενός πυκνού δικτύου χειμάρρων του αθηναϊκού λεκανοπεδίου. Η συνεχής αστική εξάπλωση από τα μέσα του 19^ου αιώνα και μετά εξαφάνισε τις περισσότερες από τις επιφάνειες πρασίνου και καλλιεργειών της περιοχής αντικαθιστώντας τες με μια τυχαία συλλογή βιοτεχνιών, αποθηκών και χώρων μεταφορικών εταιριών που λειτουργούν μέσα σε πολυάριθμες περίκλειστες ή περιφραγμένες εκτάσεις. Πρόκειται για μια περιοχή ανοίκεια που πρέπει να ανακτηθεί – η κατοίκησή της αποτελεί μια από τις κύριες μεθόδους ανάκτησής της.

Νησίδες
Με στόχο την περεταίρω ενίσχυση της κατοίκησης στον Ελαιώνα, ένας νέος τύπος κατοικίας αναπτύσσεται στη μέση του ανοίκειου περιβάλλοντος της περιοχής. Ως αντίδραση στο περιβάλλον αυτό, ο τύπος αυτός υιοθετεί μια μορφή που αναφέρεται στις πολυάριθμες περίκλειστες και περιφραγμένες χωρικές δομές που συναντά κανείς εδώ. Ο τύπος αυτός έχει να κάνει με την αίσθηση ασφάλειας και προστασίας και υποστηρίζει την εσωστρέφεια, προσφέρει μεγάλους ενιαίους ακάλυπτους χώρους ή αυλές που ορίζονται από μια «παχιά»/«βαθιά» περιμετρική όψη. Μπορεί να γίνει κατανοητός ως «φρουριακή δομή» και να ειδωθεί ως «νησίδα» στο μέσον του αστικού ιστού. Ο τύπος αυτός ενσωματώνει κήπους και μικρο-καλλιέργειες και ταυτόχρονα οργανώνει τους γειτονικούς υπαίθριους χώρους του τόσο ως  χώρους αναψυχής όσο και ως χώρους καλλιεργειών μεγαλύτερης κλίμακας. Διατηρεί έτσι και ενισχύει τον χαρακτήρα της περιοχής ως γεωργικής γης.

Βελονισμός

Ακολουθώντας μια λογική «βελονισμού», ένας μικρός αριθμός (πέντε ως δέκα) «νησίδων κατοίκησης» χωροθετείται, σε πρώτη φάση, ταυτόχρονα στην περιοχή σύμφωνα με ένα σχέδιο γενικής οργάνωσης (master-plan).

Στόχος είναι η ανάπτυξη των «νησίδων κατοίκησης» να ενεργοποιήσει τον μετασχηματισμό της ευρύτερης περιοχής στην οποία αυτές εγκαθίστανται, και, στη συνέχεια, τον μετασχηματισμό του συνόλου του Ελαιώνα. Στη διάρκεια της ανάπτυξης αυτής, ο  χαρακτήρας των νησίδων θα αλλάζει και η εσωστρέφειά τους θα μειώνεται.

Studio

Οι φοιτητές θα επιλέξουν συγκεκριμένα διαθέσιμα κενά οικόπεδα του Ελαιώνα που θα αποτελέσουν τα αρχικά ολιγάριθμα σημεία «βελονισμού», επέμβασης στην περιοχή, και θα τα συμπεριλάβουν σε ένα σχέδιο γενικής διάταξης (master-plan). Στη συνέχεια θα εστιάσουν σε ένα από τα σημεία αυτά προτείνοντας μια νησίδα κατοίκησης, έναν νέο τύπο κατοικίας.

Στη διαδικασία σχεδίασης της «νησίδας κατοίκησης» στον Ελαιώνα θα θέσουμε τους ακόλουθους στόχους:

1.       Διατηρώντας τα θετικά στοιχεία και τις ποιότητες της περιοχής, οι προτάσεις θα πρέπει να προτείνουν τη συνύπαρξη κατοικίας και άλλων χρήσεων, ιδιαίτερα της εργασίας (με αντικείμενο την καλλιέργεια της γης), σε μια νέα μορφή αστικού–αγροτικού περιβάλλοντος.

2.       Οι προτάσεις θα πρέπει να προσδίδουν ταυτότητα και συνέχεια μέσα από την επανερμηνεία της ιστορίας της περιοχής: τόσο του μακρινού παρελθόντος της –ως ελαιώνα– όσο και του πρόσφατου – ως βιομηχανικού τοπίου συνυφασμένου με περίκλειστες ή περιφραγμένες χρήσεις.

3.       Σε αυτό το νέο περιβάλλον, το τοπίο δεν προσεγγίζεται απλά ως περιοχή πρασίνου που προσφέρει οπτική απόλαυση ή λειτουργεί ως πλαίσιο δραστηριοτήτων αναψυχής, αλλά και ως παραγωγική γη. Το τελευταίο μπορεί να επιτευχθεί με την ανακατασκευή/φύτευση ελαιώνων και λαχανόκηπων (που κάλυπταν την περιοχή στο παρελθόν) σε υφιστάμενες διαθέσιμες κενές εκτάσεις – μια προώθηση της αστικής γεωργίας.

4.       Η κατοικία αποτελεί κύριο στοιχείο για τον όποιο μετασχηματισμό. Η κατοικία θα φέρει νέους κατοίκους στην περιοχή, θα ζωντανέψει τους νέους δημόσιους χώρους της και θα παράξει νέες συλλογικότητες. Στο σχεδιασμό των κατοικιών θα αναζητηθούν εναλλακτικές μορφές κατοίκησης που δεν θα ακολουθούν καθόλου τις συμβατικές τυπολογίες της μικρής πολυκατοικίας και της μεζονέτας που καθόρισαν την ανάπτυξη των ελληνικών πόλεων στις μεταπολεμικές δεκαετίες.

Μετά την πολυκατοικία

Οι ελληνικές πόλεις απέκτησαν τη γνώριμη μορφή τους κατά τη διάρκεια των χρόνων της μεταπολεμικής ανοικοδόμησης. Η ανάπτυξη των αστικών κέντρων καθορίστηκε από τις κοινωνικές συνθήκες της συγκεκριμένης περιόδου. Η πολυκατοικία της αντιπαροχής έδωσε λύση στις ανάγκες στέγασης του συνεχώς αυξανόμενου πληθυσμού. Η λειτουργική διάταξη των νέων διαμερισμάτων επικεντρώθηκε στις απαιτήσεις του μοντέλου της πυρηνικής οικογένειας. Ενώ η εικόνα της ελληνικής πόλης που χαρακτηρίζεται από τη μικροκλίμακα και την επανάληψη κοινότυπων ατομικών στοιχείων, αποτελεί τεκμήριο της κυριαρχίας του ιδιωτικού τομέα επί του δημόσιου χώρου. Τα τελευταία χρόνια, η δυνατότητα των μεταπολεμικών πολυκατοικιών να αντιμετωπίσουν τις τρέχουσες και μελλοντικές ανάγκες του πληθυσμού έχει τεθεί υπό αμφισβήτηση. Μια σειρά από νέα δεδομένα έχει διακόψει την εξέλιξη του συγκεκριμένου μοντέλου ανάπτυξης. Τα δεδομένα αυτά αφορούν στις κοινωνικές μεταβολές των τελευταίων χρόνων, στις επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης, αλλά και στο πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής. Επιπλέον, η αναπόφευκτη γήρανση των μεταπολεμικών οικοδομών επιβάλει την αντικατάσταση ή γενική ανακατασκευή τους. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο ότι κάποιοι μιλούν ήδη για τον "θάνατο" της πολυκατοικίας. 

Το εργαστήριο θα διερευνήσει τις δυνατότητες επανάχρησης των μεταπολεμικών πολυκατοικιών της Πάτρας. Θα εξεταστούν διαφορετικές στρατηγικές αστικής ανάπλασης και θα συζητηθούν οι κοινωνικές συνέπειες τους. Οι σχεδιαστικές προτάσεις θα εστιάσουν στην κλίμακα του οικοδομικού τετραγώνου θέτοντας ως στόχο τη διατύπωση νέων αφηγήσεων για την πόλη του 21ου αιώνα. Η μέθοδος επεξεργασίας του θέματος θα επικεντρωθεί στη διατύπωση οραματικών σεναρίων κατοίκησης και εργασίας, τη δημιουργία νέων αστικών κοινών και την ανανέωση της δημόσιας εικόνας της πόλης.

Πάνος Δραγώνας

Ελάχιστη Κατοικία -Συλλογική Κατοίκηση

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΥΠΟΔΟΜΕΣ ΣΤΟΝ ΜΑΡΑΘΩΝΑ

Α.ΣΠΑΝΟΜΑΡΙΔΗΣ ΘΕΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ